Alan Turing: Kod Kırıcı ve İnsanlığın Onu Nasıl “Kırdığı”…

Kısaca “Codebreaker” olarak geçen, matematikçi, bilgisayarların, yapay zekanın ve daha birçok müthiş keşfin ve icadın babası olan Alan Turing’in hayatını biyografik film ile belgesel arası bir şekilde anlatan, muhteşem bir yapım. Bilimle ve toplumla, hatta siyasetle ve yasa yapımıyla ilgililenen herkesin mutlaka izlemesi, araştırması ve analiz etmesi gereken bir yapım. Çünkü Alan Turing’in kendisi muhteşem ve başından geçenleri bilmek, ona yaptıklarımızı öğrenmek ve bir daha tekrarlanmaması için elimizden geleni ardınıza koymamak ortalamanın üzerindeki her zeka formunun boynunun borcudur.

v3-turing-rx

Özellikle Tesla’nın biyografisinden sonra bu belgeseli izlemek çok tuhaf paralellik ve tezatlıkları ortaya koyuyor. Bir paralellik örneği olarak, ikisinin de kendi dönemlerinin en müthiş dehalarından olduğu söylenebilir. Tesla alternatif akımın işlevsel ve depolama ile uzak mesafelerde aktarım açısından doğrusal akımdan verimli olabileceğini ispatlayarak teknoloji ve insanlığın gidişatını değiştiriyor. Turing de, Alman Enigması olarak bilinen ve başta Alman donanması olmak üzere Nazilerin bel kemiği birçok askeri birimin iletişimini şifreleyen makinayı, hem dehasını kullanarak, hem de kendisinin geliştirdiği “Bombe” isimli şifre kırıcı makinayı kullanarak kırıyor. Böylece kalıbın tam anlamıyla “tarihi yeniden yazıyor”. Çünkü Nazilerin yenilmesinin başlıca unsurlarından biri, özellikle donanma iletişimlerinin çözülmesi oluyor. İngiltere gibi bir ada ülkesi için (ki Turing İngilizdi) düşman donanmasını egale etmenin önemini hayal edebilirsiniz. Alman Enigması için “kırılamaz” deniyordu. Katrilyonlarca ve katrilyonlarca olasılıktan oluşuyordu. Ama Turing’in müthiş zekasına boyun eğdi. Batmaz denen Titanic gibi battı ve Nazileri de beraberinde götürdü.

Tezatlıkların başlıcası ise hayatlarının gidişatında… Aslında ikisi de toplumdan izole hale geldi. Ama Tesla kendi eliyle fıttırdı. Asosyal ve aşırı kibirli hali onu toplumdan izole etti. Ama tezat bundan ziyade, yaş ilerledikçe Tesla’nın bilimsel gerçeklerden kopması ve sahtebilime yönelmesi oldu. Turing asla bilimsel gerçeklerden kopmadı. O da “kafayı yedi” ama kendi eliyle değil. Turing, eşcinsel olduğu gerekçesiyle devlet eliyle delirtilip ölüme zorlandı. İşte bu gerçek, Tesla’nın başına ne gelmiş, neden gerçeklikten kopmuş, aralarındaki benzerlikler ve tezatlar vs. konuları fasa fiso kılıyor. Aslolan, Turing gibi bir dehaya yapmaya cüret ettiklerimiz…

Bu belgesel, gerçek bir dehanın insanlık tarafından nasıl harcandığının bir gösterimi… İnsan türünün ne kadar iğrenç, ne kadar aşağılık, ne kadar ahlaksız, ne kadar şerefsiz olduğunun en tiksindirici örneklerinden birisidir Alan Turing’e yapılanlar. Alman Enigmasını kırmak için çalıştığı ekiple birlikte devlet sırlarına sahip olduğu için sürekli uzaktan gözetim altında tutuluyor. Ama tarihin gidişatını değiştirecek bir işi başardığını kimse bilmiyor. Halk kahramanı ilan edilmesi gerekirken, İngiltere ve sayısız diğer ülkenin götünü kurtarmışken, göz ardı edilip izole ediliyor. Devlet onu gözünün önünde tutarken eşcinsel olduğunu öğreniyor. Dönem İngilteresinde bu “kabul edilemez bir suç”. Eh, buna dayanarak devlet sırlarını elinde tutan bir adamı pratik olarak yok etmek çok kolay. Devlet bu planı devreye sokuyor.

Ancak bu plan yürürken Turing bugün “bilgisayar” olarak bildiğimiz şeyi tanımlayan makalesini yayınlıyor. Böylece bir kez daha tüm Dünya’nın gidişatına yön vermiş oluyor. Şu anda çalışan tüm bilgisayarlar halen birebir onun tanımladığı şekilde çalışıyor! Turing Makinası denen ve bütün bilgisayarların çalışma prensibini soyut olarak tüm detaylarıyla izah eden konsepti geliştiriyor. Bu makina, işlem yapan makinaları, yani bilgisayarları mümkün kılıyor. O zaman kadar “bilgi sayıcı” lafı bir fabrika dolusu (genelde kadın) işçiye işaret etmek için kullanılan sözcük olmaktan çıkıp, makinaları tanımlayan bir sözcük oluyor. O, bunu mümkün kıldı.

Orada da durmuyor. Çağının ötesinde geçerek “düşünen makinalar”, yani bugünkü Yapay Zeka hakkında temelleri atacak ve onu bilimsel bir perspektife sokacak ikonik makalesini yazıyor. Taklit Oyunu (Imitation Game) ve Turing Testi’ni izah ediyor. Bugün Yapay Zeka halen onun çizdiği sınırlarda ilerliyor (yavaş yavaş o sınırları aşmaya başlasak da).

Turing'sOriginalEquations45

Burada kaldığını mı sanıyorsunuz? Devlet onun erkeklere olan ilgisini kırmak için her ay östrojen enjekte ederken, bu nedenle testisleri küçülürken, aklı karışırken, memeleri çıkarken, o biyolojiye merak salıyor. İnek, çita, kaplan, balık, vb. hayvanlar üzerindeki desenlerin nasıl oluştuğunu çözmeyi kafaya koyuyor. Kendine kırılacak yeni bir şifre buluyor. Ve kırıyor: Her canlı üzerindeki her deseni açıklayabilen, tamamen bilimsel olarak nasıl geliştiklerini izah eden, yalın bir matematik formülü geliştiriyor (yukarıda orijinali gözüküyor). Böylece basit kimyasal süreçlerin karmaşık desenleri kendiliğinden nasıl geliştirmiş olabileceğini ispatlıyor.

Ancak daha fazla ileri gidemiyor. Toplumdan izole ediliyor, korkutuluyor, sindiriliyor… İlaçlara boğuluyor. Tedavisi bitiyor, ama vaadedildiği gibi kısa sürede kadın memesi gibi büyüyen memeleri küçülmüyor. Testisleri büyümüyor. Aslında birkaç sene beklese büyük oranda eski haline dönebilirdi. Ama strese, baskıya, sindirilmeye, kendisinden bambaşka bir insana zorla dönüştürülmeye dayanamıyor. Arkasında hiçbir not bırakmadan, siyanür ile kendi hayatına son veriyor. İnsanlık, bir dehayı daha 41 yaşındayken harcıyor…

image

Devlet eliyle intihara zorlanması ve 41 yaşında dolaylı yoldan katledilmesinden tam 55 sene sonra, 2009 yılında, çok nadir görüldüğü söylenen Kraliyet Özrü’nün (yukarıda şaşalı bir dille yazılmış aslı gözüküyor) belgesel tarafından halk diline indirgenmiş halini kısaca söylemeye çalıştıklarıyla özetleyeyim:

“Özür dileriz. Çok daha iyi davranılmayı hak ediyordun.”

Hassiktir ordan!

Kraliyet özrüymüş…

Advertisements

2 thoughts on “Alan Turing: Kod Kırıcı ve İnsanlığın Onu Nasıl “Kırdığı”…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s